Interview by Vera Ros, Museumtijdschrift (NL)

‘Geluid als fysieke ervaring’
door Vera Ros

Het onzichtbare wordt hoorbaar in de video’s en installaties van Janneke van der Putten waarin tijd, ruimte, geluid en beweging een belangrijke rol spelen. Museumtijdschrift sprak haar tijdens de opbouw van haar eerste solotentoonstelling in Rotterdam.

Een choreografie van stemmen in een bos, wapperende stoffen als akoestische elementen, geweerschoten, poëtische teksten over het verstrijken van de tijd en haar stem, in lang aangehouden lage tonen: de Rotterdamse kunstenaar Janneke van der Putten (1985) verwerkt uiteenlopende geluiden en media in haar ‘geluidslandschappen’, waarvan TENT een eerste overzicht toont. Zelf omschreef ze haar werk ooit als psychogeografie.

Wat bedoel je met die term?

‘Hoe je een plek ervaart, aan de hand van de relatie tussen geluid en beweging en alle elementen daar. Mijn werk is dus heel site specific, heeft geen vooropgezet plan. De werken op de tentoonstelling heb ik gemaakt tijdens artist residencies in Frankrijk en Peru. Ik registreer, neem een plek in me op door rond te lopen, te kijken en luisteren maar werk altijd met mensen die ik daar ontmoet: zangers, componisten, een storyteller, een jager, een taxichauffeur. Die wees ons toevallig op de oudste zonnewijzer van Amerika, die al in oude Indiaanse culturen werd gebruikt. In de video die ik daar met kunstenaarscollectief Aloardi heb gemaakt voor ‘Directed to the Sun’ speelt hij de hoofdrol.’

Hoe werkt die thematiek precies in je langlopende project en titelwerk van de tentoonstelling, ‘All begins with A: Inspired by the Sunrise’, waar die Peruaanse film ook op aansluit?
‘Ik onderzoek daarin hoe natuurlijke tijd zich verhoudt tot kloktijd. Tussen 2012 en 2015 observeerde ik de zonsopgang gedurende langere tijd op een Rotterdamse begraafplaats, een eiland in een Frans meer en verschillende plekken in Peru: in de woestijn, aan de kust, in de metropool Lima. De ontmoeting tussen nacht en dag als een vertraagd moment, gemarkeerd door het zingen van een langgerekte lage A-toon, volgens de Noord-Indiase Dhrupadtraditie. Tijdsveranderingen worden weerspiegeld in het licht, het landschap, omgevingsgeluiden, ingesproken notities. De tijd verschuift, en jij schuift mee met de elementen. Die cyclische beweging wordt versterkt door het ritme van de ademhaling, de golven en de cirkelvorm van dat eiland, waar ik tijdens het filmen met kunstenaar Capucine Vever omheen ben gevaren. Het project laat zien hoe anders tijd op verschillende plekken wordt ervaren: de dag van de zonnewende kan zowel de kortste als langste dag zijn. Ik vind dat heel intrigerend.’


Wat heeft je tot dit soort werk geïnspireerd?
‘Ik heb textiel gestudeerd aan de Rietveld Academie maar vond de stem prettiger om mee te werken. Het is intuïtiever, gaat meer over in het moment zijn. Ik zong vroeger in koren maar de combinatie met partituren en muziekinstrumenten vond ik teveel afleiden. Ik benader de stem niet vanuit taal of tekst maar als geluidsmedium. Daarmee bespeel ik de ruimte als een instrument, waardoor een architectuur van de stem ontstaat. Vanaf 2009 train ik mezelf in de Dhrupadzang. Daarin heb ik me tijdens mijn onderzoeksmaster in Den Haag verder verdiept. Tijdens een uitwisselingsproject in San Francisco ontdekte ik de kracht van performance op locatie. In All begins with A is dat allemaal samengekomen.’

Je werk heeft iets meditatiefs maar is ook heel tastbaar omdat je alles documenteert: in geluidswerken, video’s, teksten, met textiel en op vinyl.

‘Die spirituele associatie is vooral Nederlands. In Peru voelt men zich meer verbonden met de elementen, met poëzie en mythologie. Hier lijkt dat minder ontwikkeld. Het zingen van die lage A-klank heeft wel iets rustgevends. Maar het was ook gewoon flink aanpoten, dik ingepakt in het winterse Rotterdam. Die klank trekt en trilt door je gehele lichaam, zoals ook bezoekers konden voelen bij de openingsperformance voor TENT van ‘Invisible Architecture’. Met speakers werd de zang versterkt tot immersieve akoestische effecten, wat betekent dat de geluidservaringen variëren naarmate je van plaats verandert. Dus eigenlijk is mijn werk heel aards. Ik beschouw geluid ook niet als iets vluchtigs maar iets fysieks, als materie.’


Je gaat in augustus naar Keulen voor een residency bij Raumklänge, platform voor locatiegerelateerde muziek. Wat ga je daar doen?
‘Ik maak met kunstenaar en sound researcher Chrs Galarreta een vervolg op ‘Invisible Architecture’, een werk dat we in 2013 zijn begonnen met opnames in een Franse lichttoren. Daarin verbeelden we de akoestische structuur van een ruimte aan de hand van vocale resonanties en bewegingen. In Keulen doen we zoiets in een metrostation. Het resultaat wordt in oktober vertoond op het nieuwe festival Ortsbezogene Musik.’

Hoe zie je jezelf eigenlijk: als performer, geluidskunstenaar, componist, conceptueel kunstenaar?

‘Het maakt mij eigenlijk niet zoveel uit, ik laat het maar aan anderen over om dat te bepalen.’

Janneke van der Putten – All begins with A‘ in TENT, Rotterdam t/m 28 september; di-zo 118, 1e vr van de maand 11-21; € 5,00 / MK gratis; www.tentrotterdam.nl en www.jannekevanderputten.nl

Rondleiding door kunstenaar (‘Neem een loopje met Janneke van der Putten’) op 13 september.
Workshop ‘stem en ruimte’ voor slecht- en goedziende mensen op 28 september (14-18). Meer info volgt op www.tentrotterdam.nl

Photo working process

Interview
> ‘Geluid als fysieke ervaring’, written by Vera Ros
> Published by Museumtijdschrift on 30 July 2015
> Referring to Van der Putten’s exhibition ‘All Begins With A’ in TENT, Rotterdam, 2015